۲۶ ژوئن ۲۰۲۶ - دانشمندان مؤسسه ویستار نشان دادند که تنها یک بار تزریق قطعهای کوچک و حلقوی از دستورالعملهای ژنتیکی میتواند در مدلهای موشی باعث کاهش وزن و کنترل قند خون شود؛ اثری که تا ۱۰ برابر طولانیتر از داروهای تقلیدکنندۀ اینکرتین مانند اوزمپیک و وگووی دوام دارد. اگر این روش در کارآزماییهای بالینی نیز موفق باشد، میتواند نیاز به دوزهای مکرر را از بین ببرد؛ مشکلی که در حال حاضر دسترسی بیماران و پایبندی آنها به این درمانها را محدود میکند.
هورمونهای اینکرتین مانند 1‑ GLP و GIP که به طور طبیعی در بدن تولید میشوند، قند خون و اشتها را تنظیم میکنند. داروهایی که عملکرد این هورمونها را تقلید میکنند برای درمان دیابت نوع ۲ و چاقی بسیار مؤثر بودهاند. با این حال، شکل طبیعی این هورمونها در بدن به سرعت تجزیه میشود، بنابراین درمانهای فعلی به تزریق هفتگی یا مصرف روزانه قرص نیاز دارند؛ رژیمهایی که به پایبندی مداوم بیمار وابستهاند و با قطع درمان، معمولاً باعث بازگشت افزایش وزن و اختلال در تنظیم قند خون میشوند.
دکتر ابونی گری، دانشیار پژوهشی در آزمایشگاه دیوید بی. واینر در مرکز واکسن و ایمنیدرمانی مؤسسه ویستار و نویسنده اول این مطالعه، گفت: آنچه ما تلاش میکنیم انجام دهیم ساده است: میخواهیم دارو را یک بار تجویز کنیم و اثر آن برای مدت بسیار طولانی باقی بماند. ما نشان دادیم که پلتفرم DNAمیتواند چنین کاری را انجام دهد. به جای اینکه دارویی را وارد بدن کنیم که بهسرعت پاکسازی میشود، به سلولها دستورالعملی میدهیم تا خودشان آن دارو را تولید کنند و به تولید آن ادامه دهند.
رویکرد تیم او بر پایه پژوهشهایی در آزمایشگاه واینر است که پیشتر در بیماران انسانی نیز تأیید شده و نشان داده است که بدن انسان میتواند مانند یک «کارخانه» برای تولید آنتیبادیهای بادوام عمل کند. محققان در این آزمایشگاه یک پلتفرم الکتروپوریشن DNAداخلعضلانی توسعه داده اند که در آن بیماران ابتدا تزریقی از DNAپلاسمیدی (حاوی دستورالعملهای ژنتیکی) دریافت میکنند و سپس یک پالس الکتریکی کوتاه برای کمک به ورود این دستورالعملها به هسته سلولها اعمال میشود تا سلولها بتوانند آنها را بخوانند. پروفسور واینر و همکارانش از این روش برای انتقال دستورالعملهای تولید آنتیبادیهای خنثیکننده کووید‑۱۹به بیماران استفاده کردند. در یک کارآزمایی بالینی فاز یک، دو مورد از این آنتیبادیها بیش از ۷۲هفته به طور مداوم در بدن افراد تولید شدند.
برای سازگار کردن این پلتفرم با بیماریهای متابولیک، دکتر گری و همکارانش دستورالعملهای DNA برای هورمونهای اینکرتین طولانیاثر 1‑ GLP و GIP طراحی کردند که آنها را pLincretinsنامیدند. نکته مهم این بود که در این دستورالعملها قطعهای از یک آنتیبادی نیز گنجانده شد تا از تجزیه سریع پروتئین در بدن جلوگیری کند؛ مشکلی که در داروهای فعلی تقلیدکننده اینکرتین وجود دارد.
هنگامی که این روش با استفاده از الکتروپوریشن در مدلهای موشی دیابت آزمایش شد، یک دوز از pLincretinsتوانست تا ۷۰ روز سطح قابلتشخیصی از اینکرتینها ایجاد کند و کاهش پایدار وزن و قند خون را به دنبال داشته باشد. در مقایسه مستقیم با سماگلوتاید (ماده مؤثره اوزمپیک)، موشهایی که یک دوز از این DNA ساخت دانشمندان را دریافت کرده بودند حتی پس از پایان دورۀ مشاهده نیز بهبود متابولیکی خود را حفظ کردند، در حالی که در موشهای دریافتکننده سماگلوتاید با توقف درمان، افزایش وزن دوباره آغاز شد.
دانشمندان سپس با استفاده از مدلسازی ساختاری با کمک هوش مصنوعی و رویکردی به نام «طراحی اجماع مصنوعی»، مولکول جدیدی به نام pSynCretinساختند. این مولکول با شناسایی عناصر ساختاری مشترک میان 1‑ GLP، GIPو داروهای موجود اینکرتینی طراحی شد و این عناصر در قالب یک پروتئین واحد ترکیب شدند که میتواند به طور همزمان گیرندههای 1‑ GLP و GIPرا فعال کند (مشابه نحوه عملکرد داروی مونجارو). یک دوز از pSynCretin نیز در مدلهای موشی کاهش وزن پایدار ایجاد کرد.
دکتر گری و دیگر پژوهشگران آزمایشگاه پروفسور واینر، اکنون در حال بررسی اثرات ایمنیشناختی درمانهای اینکرتینی هستند، از جمله نقش احتمالی آنها در تغییر پیامدهای سرطان. دادههای بالینی نشان دادهاند بیمارانی که داروهای اینکرتینی مصرف میکنند و به بیماریهای التهابی مزمن مانند آرتریت و پسوریازیس نیز مبتلا هستند، بهبودهایی را تجربه میکنند. این موضوع پرسشهای تازهای درباره ارتباط میان متابولیسم و عملکرد سیستم ایمنی ایجاد کرده است که به باور دکتر گری، پلتفرم DNA میتواند به پاسخ دادن به آنها کمک کند.
دکتر گری گفت: آنچه مدام به آن فکر میکنم این است که هنوز نمیدانیم این مولکولها فراتر از کاهش وزن و کنترل قند خون چه کارهای دیگری انجام میدهند. اکنون دادههای زیادی از بیماران در حال درمان با این داروها وجود دارد و مشاهده شده است که داروهایی که ما آنها را داروهای کاهش وزن یا دیابت میدانیم، بر بیماریهای التهابی مزمن مانند آرتریت و پسوریازیس نیز تأثیر گذاشتهاند. همین موضوع باعث شده به پیامدهای ایمنیشناختی درمانهای اینکرتینی بیشتر فکر کنم.
دکتر گری همچنین معتقد است پلتفرم انتقال DNAمیتواند کاربردهایی بسیار فراتر از بیماریهای متابولیک داشته باشد. همان سامانهای که امکان تولید طولانیمدت اینکرتینها در بدن را فراهم میکند، ممکن است برای طیف گستردهای از پروتئینهای درمانی مورد نیاز در درمان بیماریهای مزمن نیز قابل استفاده باشد.
او در پایان گفت: بخش واقعاً شگفتانگیز این پژوهش این است که وقتی این مجموعه ابزار را در اختیار داشته باشیم، میتوانیم به ساخت پروتئینهای جدیدی فکر کنیم که پیش از این وجود نداشتهاند و آنها را از پایه مهندسی کنیم تا دقیقاً کاری را انجام دهند که به آن نیاز داریم. این امکانها واقعاً هیجانانگیز هستند.
منبع:
https://www.news-medical.net/news/20260626/Single-DNA-injection-provides-long-lasting-weight-loss-in-mouse-study.aspx